Trao đổi khí ở tôm là quá trình quan trọng giúp tôm hấp thụ oxy và thải khí CO₂, đảm bảo duy trì sự sống và tăng trưởng. Tuy nhiên, hiệu suất trao đổi khí có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như nhiệt độ, độ mặn, hàm lượng oxy hòa tan và sức khỏe của mang. Trong bài viết dưới đây, BIOGENCY sẽ cùng bà con tìm hiểu quá trình trao khí, giúp người nuôi tối ưu điều kiện sống cho tôm, giảm rủi ro và nâng cao năng suất nuôi trồng.
Các cơ quan thực hiện trao đổi khí ở tôm
Tôm không có phổi như động vật trên cạn, thay vào đó, chúng sử dụng mang để thực hiện chức năng hô hấp. Đây là cơ quan chính giúp tôm hấp thụ oxy từ nước và thải khí Carbon Dioxide ra ngoài. Mỗi mang bao gồm nhiều sợi mảnh, có diện tích bề mặt lớn, giúp tối ưu hóa quá trình trao đổi khí ở tôm.
Vị trí mang nằm ở hai bên thân tôm, bên dưới vỏ giáp ngực, gần các cơ quan tuần hoàn. Nhờ vị trí này, mang có thể tiếp xúc tốt với cả môi trường nước bên ngoài lẫn hệ tuần hoàn bên trong, giúp quá trình hô hấp diễn ra hiệu quả.
Bên cạnh đó, hệ thống bảo vệ của tôm giúp duy trì sự an toàn cho mang. Lớp vỏ cứng bên ngoài bao bọc khoang mang, chỉ để lộ một phần nhỏ nhằm giảm nguy cơ tổn thương hoặc nhiễm khuẩn từ môi trường nước. Nhờ những đặc điểm này, mang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống và tăng trưởng của tôm.
Quá trình thực hiện trao đổi khí ở tôm
Quá trình trao đổi khí ở tôm diễn ra nhờ vào hệ thống mang phát triển, giúp hấp thụ oxy từ nước và thải khí Carbon Dioxide ra môi trường. Quá trình này bao gồm các bước chính như sau:
Bơm nước vào khoang mang
Tôm sử dụng các cặp chân hàm để tạo dòng chảy liên tục, đưa nước vào khoang mang. Nước chảy qua hệ thống mang, cung cấp nguồn oxy hòa tan cần thiết cho quá trình hô hấp. Nhờ cơ chế bơm nước này, quá trình trao đổi khí ở tôm có thể diễn ra ngay cả trong môi trường nước có dòng chảy yếu.
Hấp thụ oxy
Khi nước đi qua mang, oxy hòa tan khuếch tán qua lớp màng mỏng của mang và đi vào máu. Mang của tôm có cấu trúc đặc biệt với nhiều nhánh nhỏ, tạo diện tích tiếp xúc lớn, giúp tối ưu hóa quá trình hấp thụ oxy.
Vận chuyển oxy
Sau khi hấp thụ vào máu, oxy được Hemocyanin – một loại sắc tố hô hấp có chứa đồng – gắn kết và vận chuyển đến khắp cơ thể thông qua hệ tuần hoàn. Oxy được cung cấp cho các mô và cơ quan, giúp duy trì hoạt động trao đổi chất và năng lượng sống của tôm.
Thải Carbon Dioxide
Trong quá trình trao đổi chất, tế bào của tôm sản sinh ra khí CO2 như một sản phẩm phụ. Lượng khí này được máu vận chuyển ngược về mang, sau đó khuếch tán ra ngoài theo dòng nước. Nhờ cơ chế này, tôm có thể loại bỏ khí thải một cách hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng sinh lý trong cơ thể.
Yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình trao đổi khí ở tôm?
Quá trình trao đổi khí ở tôm chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó bao gồm tình trạng cơ quan hô hấp, chất lượng môi trường nước và nhu cầu oxy của tôm theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Chất lượng môi trường nước
Môi trường nước là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả hô hấp của tôm. Các thông số như hàm lượng oxy hòa tan, độ pH, nhiệt độ và độ mặn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ và vận chuyển oxy trong cơ thể tôm.
- Hàm lượng oxy hòa tan: Nếu mức oxy trong nước thấp hơn 4 mg/L, tôm sẽ gặp khó khăn trong việc hô hấp, dễ rơi vào trạng thái stress, giảm ăn, chậm lớn và dễ mắc bệnh. Ngược lại, môi trường giàu oxy giúp tôm trao đổi khí hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng.
- Độ mặn: Độ mặn phù hợp giúp tôm cân bằng áp suất thẩm thấu, tạo điều kiện thuận lợi cho chức năng mang hoạt động tốt. Tôm có thể thích nghi với nhiều mức độ mặn khác nhau, nhưng sự thay đổi đột ngột hoặc mức độ mặn quá cao/thấp sẽ ảnh hưởng đến quá trình hô hấp.
- Nhiệt độ nước: Nhiệt độ tăng cao làm giảm khả năng hòa tan oxy trong nước, khiến tôm phải tăng nhịp thở để đáp ứng nhu cầu oxy, từ đó dễ dẫn đến căng thẳng và giảm sức đề kháng.
- Chất lượng nước: Sự hiện diện của các chất độc hại như Amoniac (NH3), nitrit (NO2–) có thể làm giảm hiệu suất trao đổi khí và gây tổn thương mang, dẫn đến suy giảm chức năng hô hấp của tôm.
Tình trạng cơ quan hô hấp (mang tôm)
Mang là cơ quan trực tiếp thực hiện trao đổi khí ở tôm, do đó tình trạng sức khỏe của mang ảnh hưởng lớn đến khả năng hô hấp của tôm.
- Tổn thương mang: Chất lượng nước kém, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng hoặc các chất độc có thể gây viêm, tắc nghẽn hoặc phá hủy mô mang, làm giảm khả năng hấp thụ oxy.
- Sự tích tụ bùn và cặn bẩn: Trong ao nuôi, nếu bùn đáy tích tụ nhiều hoặc môi trường không được quản lý tốt, mang tôm dễ bị bám bẩn, làm giảm hiệu suất trao đổi khí ở tôm và ảnh hưởng đến quá trình hô hấp. Xem thêm: Vi sinh xử lý bùn trong ao nuôi tôm, cá chất lượng cao>>>
- Bệnh lý mang: Một số bệnh như đen mang, hoại tử mang do vi khuẩn có thể làm suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp của tôm, dẫn đến tỷ lệ chết cao nếu không được xử lý kịp thời.
Nhu cầu oxy của tôm theo từng giai đoạn
Tôm có nhu cầu oxy khác nhau tùy theo kích thước, giai đoạn sinh trưởng và điều kiện môi trường.
- Tôm nhỏ và tôm lớn: Tôm lớn có nhu cầu oxy cao hơn do tốc độ trao đổi chất mạnh mẽ hơn. Trong khi đó, tôm nhỏ có nhu cầu oxy thấp hơn nhưng vẫn cần môi trường nước ổn định để phát triển tốt.
- Giai đoạn lột xác: Khi tôm lột xác, nhu cầu oxy tăng lên đáng kể để hỗ trợ quá trình phát triển vỏ mới. Nếu môi trường nước không đảm bảo đủ oxy, tôm có thể gặp khó khăn trong quá trình lột xác, dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao.
- Mùa vụ và nhiệt độ: Trong những ngày nắng nóng, nhiệt độ nước cao làm giảm lượng oxy hòa tan, buộc tôm phải thở nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy, dễ dẫn đến stress.
Trao đổi khí ở tôm là một quá trình quan trọng giúp duy trì sự sống và đảm bảo các hoạt động sinh lý bình thường. Tuy nhiên, quá trình này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chất lượng nước, tình trạng mang và nhu cầu oxy theo từng giai đoạn sinh trưởng. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào, bà con có thể liên hệ liên hệ BIOGENCY quan Hotline 0909 538 514 để được hỗ trợ giải đáp nhé!
>>> Xem thêm: Nguyên nhân tôm thiếu oxy, cách nhận biết và khắc phục
