Đối với động vật biến nhiệt như cá, nhiệt độ nước giảm sâu chẳng khác gì một “bản án” khắc nghiệt đối với sức đề kháng. Nếu không biết cách chăm sóc cá nuôi vào mùa đông chuẩn kỹ thuật, cá rất dễ bị sốc nhiệt, bỏ ăn, nhiễm nấm và chết hàng loạt. Bài viết này BIOGENCY sẽ chỉ ra những khó khăn cốt lõi và hướng dẫn bà con phác đồ quản lý ao cá mùa lạnh hiệu quả nhất.
Những khó khăn gặp phải khi nuôi cá vào mùa đông
Cá là động vật biến nhiệt – thân nhiệt thay đổi theo nước. Với cá chép hay cá trắm, ngưỡng 15°C vẫn còn là vùng an toàn tương đối. Với rô phi, ở 15°C cá đã ngừng ăn từ lâu và đang tiêu hao dần dự trữ cơ thể. Vào mùa đông khi nhiệt độ môi trường và nguồn nước hạ thấp, người nuôi cá phải đối mặt với hàng loạt bất lợi sinh học sau:
Hệ miễn dịch suy giảm
Khi nhiệt độ nước xuống dưới 15 độ C, hoạt động trao đổi chất của cá sẽ giảm mạnh, hệ thống miễn dịch gần như “đóng băng”. Cá trở nên chậm chạp, phản xạ kém và mất khả năng tự chống chọi với mầm bệnh.
Nguy cơ bùng phát bệnh nấm và ký sinh trùng
Mùa đông là điều kiện lý tưởng cho nấm thủy mi (Saprolegnia), trùng bánh xe, và trùng quả dưa phát triển. Chúng tấn công vào da, mang cá khi cá đang bị trầy xước hoặc yếu sức. Cả ba đều tấn công khi cá đã yếu và có tổn thương ngoài da. Vì vậy phòng bệnh mùa đông thực chất là tránh làm cá bị thương.
Tình trạng phân tầng nhiệt độ độc hại
Nước lạnh có tỷ trọng lớn sẽ chìm xuống đáy, trong khi nước ấm hơn ở trên bề mặt gặp gió lạnh sẽ nhanh chóng hạ nhiệt. Hiện tượng đối lưu này làm xáo trộn đáy ao, đẩy các khí độc từ bùn đáy lên tầng mặt, gây ngộ độc và làm cá chết ngạt hàng loạt (hiện tượng cá rớt đáy mùa lạnh).
Chất hữu cơ khó phân hủy
Mùa lạnh, cá ăn ít nên lượng thức ăn thừa và phân giảm nhưng đồng thời vi sinh vật phân hủy cũng hoạt động chậm lại. Kết quả là chất hữu cơ tồn đọng vẫn tích tụ dần dưới đáy, tạo nguồn phát sinh khí độc cho đợt đảo nước tiếp theo.
Kỹ thuật chăm sóc cá nuôi vào mùa đông hiệu quả
Để vượt qua mùa đông an toàn, bà con cần thực hiện đồng bộ 4 nhóm kỹ thuật dưới đây:
Chống rét cho cá nuôi
Nhiệm vụ tối thượng trong việc chăm sóc cá nuôi mùa đông là bà con phải giữ được phân tầng nước ấm ở đáy ao để cá trú ẩn.
- Nâng mực nước ao: Luôn duy trì mực nước ao sâu từ 2,0m – 2,5m. Nước càng sâu thì nhiệt độ tầng đáy càng ổn định (thường ấm hơn tầng mặt từ 2-3 độ C).
- Làm giá chắn gió và mái che: Ở phía hướng gió Đông Bắc, bà con nên dùng bạt nylon hoặc đăng tre chắn gió. Với ao diện tích nhỏ, có thể dùng nilon trong suốt phủ 2/3 bề mặt ao để giữ nhiệt.
- Tạo giá trú ẩn: Thả các bó chà (cành cây khô không chứa nhựa độc) hoặc các búi xơ dừa, khóm bèo tây (lục bình) sạch vào một góc ao (chiếm khoảng 1/5 – ¼ diện tích ao) về phía khuất gió. Cá sẽ tập trung vào đây để tránh rét.
Quản lý chế độ ăn và dinh dưỡng cho cá nuôi
Quản lý chế độ ăn và dinh dưỡng cho cá vào mùa đông là một trong những yếu tố quyết định trực tiếp đến tỷ lệ sống và phục hồi của đàn cá. Nhiều bà con theo thói quen vẫn cho ăn đều đặn hoặc phó mặc không chăm sóc, dẫn đến việc ao bị thối nước hoặc cá bị kiệt sức rớt đáy.
– Chế độ ăn (Nhìn nhiệt độ cho ăn)
| Nhiệt độ nước | Lượng cho ăn | Cữ ăn |
| Trên 20°C | Cho ăn bình thường nhưng theo dõi sát | Như thường lệ |
| 18 – 20°C | Giảm khoảng một nửa | Cữ trưa, khi trời ấm nhất |
| 15 – 18°C | Giảm 70 – 80% so với ngày thường | Chỉ cữ trưa 11h – 13h, ngày có nắng |
| Dưới 15°C | Ngừng cho ăn hoàn toàn | – |
Ở nhiệt độ dưới 15 độ C cá gần như không bắt mồi. Thức ăn đổ xuống chỉ nằm lại đáy ao, phân hủy làm thối nước và tạo thêm khí độc đúng lúc cá đang yếu nhất.
– Dinh dưỡng (Tăng sức đề kháng)
Chọn thức ăn có hàm lượng đạm cao, dễ tiêu hóa. Định kỳ trộn thêm Vitamin C, Vitamin tổng hợp và Men tiêu hóa vào thức ăn trước những đợt đón gió mùa từ 3 – 5 ngày để giúp cá tích lũy năng lượng và làm dày lớp mỡ bảo vệ cơ thể.
Kiểm soát mật độ cá, chủ động thu hoạch sớm
– Không nuôi mật độ quá dày
Mùa đông cá tập trung đậm đặc ở tầng đáy để tránh rét, trong khi oxy hòa tan ở tầng nước sâu vốn đã hạn chế. Nuôi quá dày dẫn tới thiếu oxy cục bộ ngay tại nơi cá trú ẩn dẫn đến ngạt.
– Chủ động thu hoạch sớm
Với những ao cá đã đạt kích cỡ thương phẩm, bà con nên chủ động đánh tỉa hoặc thu hoạch dứt điểm trước khi các đợt rét đậm, rét hại kéo dài (dưới 12 độ C) ập đến để bảo toàn lợi nhuận. Với cá rô phi, ngưỡng cần cảnh giác là khi dự báo nhiệt độ nước có thể xuống dưới 15°C trong nhiều ngày.
Xem thêm: Nuôi cá rô phi bao lâu thì thu hoạch?
Kiểm soát môi trường ao nuôi
– Hạn chế quạt nước bừa bãi
Vào ban ngày trời lạnh, tuyệt đối không bật máy quạt nước hay máy bơm nước bề mặt vì sẽ làm xáo trộn nước, khiến tháp nhiệt độ ao bị san phẳng, làm nước ao lạnh đều từ trên xuống dưới, mất đi vùng nước ấm ở đáy của cá. Chỉ bật máy sục khí đáy vào ban đêm nếu ao bị thiếu oxy nghiêm trọng.
– Xử lý đáy ao bằng vi sinh
Do cá ăn ít, phân hủy hữu cơ chậm, bà con nên định kỳ dùng men vi sinh xử lý đáy liều nhẹ vào những ngày nắng ấm để phân hủy mùn bã hữu cơ, ngăn chặn sự hình thành khí độc mà không làm động nước, khác hẳn việc hút bùn hay khuấy đảo. Đây là điểm mạnh của giải pháp sinh học trong mùa đông, xử lý được nguồn khí độc mà không phải can thiệp cơ học vào ao.
Những lưu ý khi chăm sóc cá nuôi vào mùa đông cần nắm
- KHÔNG đánh bắt, di chuyển cá vào ngày rét đậm: Việc kéo lưới, dồn đuổi cá khi nhiệt độ dưới 15 độ C sẽ làm cá bị nhớt, trầy xước da. Vết thương gặp nước lạnh sẽ bị nấm thủy mi tấn công ngay lập tức, gây chết hàng loạt sau đó 3 – 5 ngày.
- KHÔNG dùng hóa chất sát trùng mạnh (như Clo, BKC): Trong mùa đông, các hóa chất này tan chậm và tồn lưu lâu, gây kích ứng mạnh lên hệ hô hấp (mang cá) vốn đang rất yếu. Nếu cần sát trùng, hãy ưu tiên dùng vôi bột với liều lượng nhẹ (1 – 2kg cho 100m3 nước) hòa loãng tạt đều quanh ao để ổn định pH.
- KHÔNG để bèo tây phủ kín mặt ao: Bèo tây giúp chắn gió tốt, nhưng nếu để phủ quá 1/3 diện tích ao sẽ làm ngăn cản ánh nắng mặt trời chiếu xuống khử khuẩn và ngăn quá trình quang hợp tạo oxy của tảo.
Chăm sóc cá nuôi vào mùa đông là một nghệ thuật quản lý đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu rõ đặc tính sinh học của đối tượng nuôi. Bà con hãy ghi nhớ câu thần chú: “Giữ nước sâu, che khuất gió, bớt cho ăn, không động cá” giúp ao cá của bà con vượt qua mùa đông bình an, chờ ngày thu hoạch thắng lợi vào đầu xuân năm sau.
Bà con hãy liên hệ ngay với đội ngũ kỹ sư BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514 để được hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc ao cá vào mùa đông, cũng như tư vấn về các sản phẩm vi sinh xử lý đáy ao, kiểm soát khí độc đến các dòng men tiêu hóa giúp cá nuôi vượt qua mùa giá rét an toàn.
>>>Xem thêm: Men vi sinh cho ao nuôi – chọn đúng loại cho từng vấn đề
