Khi khí hậu ngày càng khó đoán, dịch bệnh ngày càng phức tạp, chi phí đầu vào liên tục tăng, mô hình nuôi tôm dựa vào kinh nghiệm truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trong nuôi tôm không còn là lựa chọn mà đã trở thành mang tính chiến lược cho sự phát triển bền vững của ngành tôm nói riêng và thủy sản nói chung.
Bối cảnh về chuyển đổi số trong nuôi tôm
Ngành thuỷ sản nói chung và nuôi tôm nói riêng đang đối mặt với nhiều thách thức. Thời tiết diễn biến ngày càng cực đoan, hạn hán kéo dài, tình hình xâm nhập mặn khó lường khiến bà con nuôi trồng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, cảm tính trở tay không kịp, thiệt hại hàng trăm triệu đồng.
Bên cạnh đó, yêu cầu của thị trường lại ngày càng khắt khe từ con giống, thức ăn đến quy trình nuôi và thu hoạch. Nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát tồn dư kháng sinh và bảo vệ môi trường, sản phẩm có thể bị từ chối hoặc áp lực thuế cao.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành “tấm phao” quan trọng, giúp ngành thuỷ sản Việt nâng cao khả năng kiểm soát nuôi trồng sản xuất, minh bạch dữ liệu, từng bước thích nghi với các tiêu chuẩn toàn cầu, từ đó tạo nền tảng phát triển bền vững và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.
Chuyển đổi số trong mô tôm là gì?
Chuyển đổi số trong nuôi tôm là quá trình ứng dụng công nghệ số để quản lý, giám sát và tối ưu toàn bộ hoạt động nuôi. Hay hiểu một cách đơn giản là từ nuôi theo kinh nghiệm, cảm tính sẽ chuyển sang nuôi tôm theo dữ liệu, có sự hỗ trợ của máy móc, thiết bị hiện đại. Chẳng hạn như:
- Cảm biến môi trường (IoT): Đo liên tục các chỉ tiêu như pH, nhiệt độ, oxy hòa tan, độ mặn…
- Hệ thống tự động hóa: Quạt nước, cho ăn, cấp – xả nước hoạt động theo dữ liệu.
- Phần mềm quản lý ao nuôi: Ghi nhận lịch sử, theo dõi tăng trưởng, cảnh báo sớm.
- Phân tích dữ liệu (Big Data, AI): Dự đoán rủi ro, tối ưu quy trình nuôi.
Thực tiễn về quá trình áp dụng chuyển đổi số trong nuôi tôm hiện nay
Bức tranh chuyển đổi số trong nuôi tôm tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều điểm sáng, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long – nơi tập trung phần lớn diện tích nuôi tôm của cả nước.
Nhiều trang trại đã chủ động đầu tư hệ thống cảm biến để theo dõi các chỉ tiêu quan trọng như pH, độ mặn, nhiệt độ và oxy hòa tan. Dữ liệu được truyền trực tiếp về điện thoại hoặc máy tính theo thời gian thực. Khi các thông số vượt ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ tự động phát cảnh báo, giúp người nuôi kịp thời xử lý, hạn chế rủi ro do biến động môi trường.
Song song đó, máy cho ăn tự động ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Thay vì cho ăn thủ công phụ thuộc vào kinh nghiệm, thiết bị có thể phân phối thức ăn theo lịch trình và định lượng cài đặt sẵn. Một số hệ thống hiện đại còn tích hợp camera quan sát để điều chỉnh lượng thức ăn theo sức ăn thực tế của tôm. Nhờ đó, không chỉ giảm thất thoát mà còn hạn chế dư thừa thức ăn – nguyên nhân chính gây ô nhiễm đáy ao và phát sinh dịch bệnh. Xem thêm: Cách tính lượng thức ăn cho tôm thẻ chân trắng phù hợp nhất
Ở khía cạnh quản lý, nhật ký nuôi điện tử cũng đang dần thay thế phương pháp ghi chép truyền thống. Các thông tin về con giống, thức ăn, chế phẩm, thuốc thú y… được lưu trữ tập trung và đồng bộ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sản xuất.
Tại một số doanh nghiệp lớn, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở ao nuôi mà còn được triển khai xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị. Dữ liệu từ vùng nuôi được kết nối với nhà máy chế biến, tích hợp các thông tin kiểm nghiệm chất lượng và chứng nhận an toàn. Nhờ đó, quy trình sản xuất trở nên minh bạch hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong các tình huống tranh chấp thương mại hoặc sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm. Xem thêm: Tìm hiểu về tiêu chuẩn ASC và BAP trong nuôi trồng thuỷ sản
Tuy đã có những bước tiến rõ rệt, nhưng chuyển đổi số trong ngành thủy sản nói chung và nuôi tôm nói riêng vẫn chưa diễn ra đồng đều. Rào cản lớn nhất vẫn là chi phí đầu tư ban đầu, đặc biệt đối với các hộ nuôi quy mô vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, phần lớn người nuôi tôm hiện nay là lao động lớn tuổi, chưa quen với thiết bị thông minh, trong khi việc đọc hiểu và phân tích dữ liệu môi trường vẫn còn nhiều hạn chế.
Để thúc đẩy quá trình này, cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu cho người nuôi. Đồng thời, việc tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn thực tế về vận hành thiết bị và sử dụng dữ liệu cũng đóng vai trò then chốt, giúp bà con từng bước tiếp cận và làm chủ công nghệ.
Lợi ích mang lại khi áp dụng chuyển đổi số trong nuôi tôm là gì?
Việc áp dụng chuyển đổi số trong nuôi tôm mang lại nhiều lợi ích rõ rệt và toàn diện. Trước hết, người nuôi có thể kiểm soát môi trường ao nuôi tốt hơn nhờ hệ thống theo dõi liên tục 24/7, từ đó phát hiện sớm các biến động bất thường để xử lý kịp thời. Điều này góp phần giảm đáng kể rủi ro dịch bệnh, khi các điều kiện bất lợi được cảnh báo sớm, hạn chế thiệt hại do sốc môi trường.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn giúp tối ưu chi phí sản xuất. Việc cho ăn chính xác theo nhu cầu thực tế giúp giảm hao phí thức ăn – yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí nuôi, đồng thời tiết kiệm điện năng nhờ vận hành thiết bị hợp lý. Nhờ môi trường được kiểm soát ổn định và quy trình nuôi được tối ưu, tôm phát triển tốt hơn, tỷ lệ sống cao hơn, từ đó nâng cao năng suất, sản lượng và chất lượng đầu ra.
Ngoài ra, toàn bộ dữ liệu trong quá trình nuôi được lưu trữ đầy đủ và có hệ thống, giúp minh bạch thông tin và dễ dàng truy xuất nguồn gốc. Đây là lợi thế quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường, đặc biệt là các thị trường xuất khẩu.
Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là chìa khóa giúp ngành nuôi tôm thích nghi với biến động và phát triển bền vững. Trong tương lai, những mô hình nuôi tôm thành công sẽ không phải là những mô hình “nhiều kinh nghiệm nhất”, mà là những mô hình biết tận dụng dữ liệu và công nghệ tốt nhất.
>>>Xem thêm: Mô hình nuôi tôm ứng dụng AI, IoT và dữ liệu: Xu hướng tất yếu trong quản trị rủi ro
