Sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, giấy phép môi trường đã trở thành công cụ quản lý quan trọng nhằm kiểm soát các nguồn phát sinh chất thải và giảm thiểu tác động đến môi trường. Việc tích hợp nhiều loại giấy phép, xác nhận môi trường trước đây vào một loại giấy phép thống nhất được kỳ vọng sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn, vướng mắc liên quan đến hồ sơ, thủ tục và việc áp dụng quy định pháp luật.
Dưới đây là những vướng mắc, bất cập thường được ghi nhận trong cơ chế cấp giấy phép môi trường hiện nay.
Thủ tục hành chính còn phức tạp và mất thời gian
Mặc dù đã có những cải cách đáng kể, quá trình xin cấp giấy phép môi trường vẫn đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị nhiều tài liệu kỹ thuật: báo cáo đề xuất cấp giấy phép môi trường, kết quả quan trắc, hồ sơ pháp lý dự án, bản vẽ công trình xử lý chất thải và nhiều tài liệu liên quan.
Trong thực tế, doanh nghiệp thường phải bổ sung hoặc chỉnh sửa hồ sơ nhiều lần theo yêu cầu của cơ quan thẩm định. Với các dự án quy mô lớn hoặc công nghệ phức tạp, quá trình lấy ý kiến chuyên môn và thẩm định có thể kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư và thời điểm đưa dự án vào hoạt động.
Hệ thống văn bản pháp luật còn chồng chéo
Các quy định liên quan đến giấy phép môi trường hiện được điều chỉnh bởi Luật Bảo vệ môi trường 2020 cùng nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn và quy định chuyên ngành khác.
Trong một số trường hợp, việc áp dụng đồng thời các quy định về đầu tư, xây dựng, tài nguyên nước, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường có thể khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định trình tự thực hiện thủ tục. Bên cạnh đó, cách hiểu và áp dụng một số quy định tại các địa phương đôi khi chưa hoàn toàn thống nhất, dẫn đến sự khác biệt trong quá trình thẩm định và xử lý hồ sơ.
Khó khăn khi điều chỉnh, cấp đổi giấy phép môi trường
Trong quá trình hoạt động, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu thay đổi công nghệ sản xuất, điều chỉnh công suất hoặc bổ sung hạng mục công trình. Khi đó, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục điều chỉnh hoặc cấp đổi giấy phép môi trường theo quy định.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc xác định mức độ thay đổi của dự án để áp dụng hình thức điều chỉnh phù hợp đôi khi còn gây lúng túng cho doanh nghiệp. Một số trường hợp phải mất nhiều thời gian trao đổi với cơ quan quản lý để xác định nghĩa vụ pháp lý, làm kéo dài quá trình triển khai các kế hoạch đầu tư và mở rộng sản xuất.
Hướng dẫn hậu kiểm chưa thật sự thống nhất
Sau khi được cấp giấy phép môi trường, doanh nghiệp phải thực hiện nhiều nghĩa vụ như quan trắc môi trường, báo cáo định kỳ, vận hành công trình xử lý chất thải và duy trì các điều kiện bảo vệ môi trường theo nội dung giấy phép. Tuy nhiên, một số nội dung liên quan đến công tác hậu kiểm vẫn chưa được hướng dẫn thật sự chi tiết và thống nhất. Việc đánh giá mức độ tuân thủ, xác định sai phạm hoặc áp dụng các biện pháp xử lý trong một số trường hợp có thể khác nhau giữa các cơ quan quản lý, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.
Xem thêm: Cần làm gì để đảm bảo kết quả quan trắc môi trường chính xác – rõ ràng – minh bạch?
Vướng mắc khi vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải
Theo quy định hiện hành, nhiều dự án phải thực hiện vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải trước khi được xác nhận đáp ứng các yêu cầu về môi trường.
Tuy nhiên, đối với một số ngành nghề có tính mùa vụ hoặc sản lượng sản xuất chưa ổn định trong giai đoạn đầu, việc duy trì công suất vận hành theo yêu cầu để phục vụ công tác đánh giá hiệu quả xử lý có thể gặp khó khăn. Điều này khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí vận hành, chi phí quan trắc và kéo dài thời gian đưa dự án vào hoạt động chính thức.
Xem thêm: Vận hành thử nghiệm hệ thống xử lý nước thải và những quy định cần biết!
Năng lực thẩm định và thực thi chưa đồng đều giữa các địa phương
Việc tiếp nhận, thẩm định và cấp giấy phép môi trường phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhân lực và năng lực chuyên môn của cơ quan quản lý địa phương.
Trong khi nhiều địa phương đã xây dựng đội ngũ chuyên môn có kinh nghiệm và triển khai hiệu quả các thủ tục điện tử, một số nơi vẫn còn hạn chế về nhân lực hoặc thiếu kinh nghiệm xử lý các hồ sơ có tính kỹ thuật cao. Điều này có thể dẫn đến sự khác biệt về thời gian xử lý hồ sơ cũng như cách áp dụng quy định giữa các địa phương.
Chuyển đổi số trong quản lý giấy phép môi trường còn chưa đồng bộ
Chuyển đổi số được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Tuy nhiên, việc xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu về giấy phép môi trường hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế.
Tại một số địa phương, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện song song hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử hoặc cung cấp lại những thông tin đã có trong hệ thống. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý chưa thực sự đồng bộ khiến quá trình xử lý hồ sơ và theo dõi việc thực hiện giấy phép chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì để hạn chế rủi ro?
Trong khi chờ cơ chế tiếp tục được hoàn thiện, doanh nghiệp vẫn có thể chủ động giảm thiểu rủi ro trong việc đăng ký giấy phép môi trường bằng một số việc sau:
- Rà soát đối tượng và thẩm quyền cấp phép ngay từ đầu: Xác định đúng dự án thuộc diện phải có GPMT và cơ quan nào cấp giúp tránh làm lại hồ sơ từ đầu.
- Chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật đầy đủ, nhất quán: Hạn chế số lần phải bổ sung, chỉnh sửa theo yêu cầu thẩm định.
- Chuẩn bị hệ thống xử lý đạt chuẩn trước khi vận hành thử nghiệm: Giảm nguy cơ chỉ tiêu đầu ra không đạt, phải kéo dài thời gian thử nghiệm và lấy mẫu lại.
- Lên kế hoạch trước cho các thay đổi công suất, công nghệ: Tránh bị động khi phải điều chỉnh hoặc cấp đổi giấy phép.
- Lưu trữ hồ sơ hậu kiểm bài bản (quan trắc, báo cáo định kỳ): Chủ động chứng minh mức độ tuân thủ khi có kiểm tra.
Giấy phép môi trường là công cụ quan trọng nhằm kiểm soát các tác động môi trường của dự án đầu tư và cơ sở sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn tồn tại nhiều bất cập như thủ tục hành chính còn phức tạp, hệ thống văn bản pháp luật chưa thật sự đồng bộ, khó khăn trong điều chỉnh giấy phép, hướng dẫn hậu kiểm chưa thống nhất và những vướng mắc trong vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải.
Trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế cấp giấy phép môi trường cần hướng tới mục tiêu vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Đẩy mạnh chuyển đổi số, chuẩn hóa quy trình thẩm định, thống nhất cách áp dụng quy định giữa các địa phương và tăng cường hướng dẫn thực thi sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả của hệ thống giấy phép môi trường trong thời gian tới.
Xem thêm:
>>> Nhà hàng ăn uống có cần đăng ký hồ sơ môi trường?
>>> Giấy phép môi trường cho nhà hàng, khách sạn: Khi nào cần và thủ tục ra sao?
