Phân dê là nguồn phân hữu cơ có thể tận dụng để bổ sung chất hữu cơ và cải thiện độ phì cho đất. Tuy nhiên, để hạn chế mùi hôi, giảm các yếu tố không mong muốn và giúp phân ổn định hơn trước khi bón cho cây, phân dê nên được ủ hoai đúng cách. Dưới đây là quy trình ủ phân dê với 5 bước đơn giản, phù hợp cho cả quy mô hộ gia đình và trang trại.
Vì sao nên ủ phân dê trước khi sử dụng?
Phân dê là nguồn phân hữu cơ giàu chất dinh dưỡng, có thể bổ sung chất hữu cơ và cải thiện độ phì cho đất. Tuy nhiên, phân dê tươi chưa phải là dạng thích hợp để bón trực tiếp cho cây. Trong phân vẫn còn nhiều chất hữu cơ chưa phân hủy hoàn toàn, vi sinh vật và có thể tồn tại mầm bệnh hoặc hạt cỏ dại. Nếu sử dụng ngay, phân có thể tiếp tục phân hủy trong đất, phát sinh nhiệt và mùi, đồng thời gây ảnh hưởng đến rễ cây, đặc biệt khi bón với lượng lớn.
Ủ phân dê trước khi sử dụng giúp quá trình phân hủy diễn ra có kiểm soát, chuyển các chất hữu cơ khó phân hủy thành dạng ổn định hơn và tạo ra nguồn phân hữu cơ dễ sử dụng. Khi được ủ đúng cách, phân dê cũng giảm mùi hôi, hạn chế các yếu tố không mong muốn và phù hợp hơn để bón cho nhiều loại cây trồng.
Cụ thể, ủ phân dê mang lại những lợi ích sau:
- Giảm mùi hôi: Quá trình phân hủy được kiểm soát giúp giảm các hợp chất gây mùi khó chịu trong phân tươi.
- Tiêu diệt hoặc hạn chế mầm bệnh và hạt cỏ dại: Nhiệt sinh ra trong quá trình ủ, khi đạt mức phù hợp và được duy trì đủ thời gian, có thể giúp bất hoạt nhiều tác nhân gây bệnh và hạt cỏ dại.
- Tăng giá trị sử dụng của phân: Các chất hữu cơ được phân giải dần, giúp phân sau ủ ổn định và dễ sử dụng hơn.
- Tạo nguồn phân hữu cơ an toàn hơn: Phân sau khi hoai mục có thể được sử dụng để bổ sung chất hữu cơ, cải tạo đất và hỗ trợ cây trồng sinh trưởng.
Chuẩn bị nguyên liệu trước khi ủ
Trước khi bắt đầu, cần chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu và dụng cụ để quá trình ủ diễn ra thuận lợi. Phân dê là nguyên liệu chính, trong khi các vật liệu như trấu, rơm băm, mùn cưa hoặc vỏ cà phê giúp bổ sung nguồn carbon, tạo độ thông thoáng và hỗ trợ cân bằng thành phần trong đống ủ. Bên cạnh đó, chế phẩm vi sinh có thể được bổ sung để thúc đẩy quá trình phân hủy, hỗ trợ giảm mùi và rút ngắn thời gian ủ.
| Nguyên liệu | Vai trò |
| Phân dê | Nguồn nguyên liệu chính |
| Trấu, rơm băm, mùn cưa, vỏ cà phê… | Bổ sung carbon, hỗ trợ cân bằng C/N và tạo độ thông thoáng |
| Chế phẩm vi sinh ủ phân như Microbe-Lift BPCC | Hỗ trợ quá trình phân hủy, giảm mùi và rút ngắn thời gian ủ |
| Nước sạch | Điều chỉnh độ ẩm |
| Bạt hoặc mái che | Giữ nhiệt, hạn chế nước mưa và kiểm soát độ ẩm |
Lưu ý: Không nên sử dụng mùn cưa có lẫn hóa chất, sơn, keo hoặc có nguồn gốc từ gỗ đã qua xử lý vì có thể đưa các chất không mong muốn vào phân ủ.
Quy trình ủ phân dê với 5 bước
Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu, có thể bắt đầu tiến hành ủ phân dê theo từng bước. Quá trình ủ cần đảm bảo đủ độ ẩm, độ thoáng khí và điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ, đồng thời thường xuyên theo dõi để kịp thời điều chỉnh khi đống ủ quá khô, quá ướt hoặc có dấu hiệu thiếu oxy.
Dưới đây là quy trình ủ phân dê gồm 5 bước, từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến kiểm tra phân thành phẩm trước khi sử dụng:
Bước 1. Chuẩn bị khu vực và nguyên liệu ủ
Chọn khu vực ủ cao ráo, thoát nước tốt, tránh ngập úng và thuận tiện cho việc đảo trộn. Nếu có điều kiện, nên thực hiện dưới mái che để hạn chế nước mưa làm thay đổi độ ẩm của đống ủ. Phân dê nên được làm sạch các tạp chất như bao bì, nilon, đá hoặc vật liệu không phân hủy. Chuẩn bị thêm trấu, rơm băm, mùn cưa hoặc các vật liệu giàu carbon để phối trộn.
Bước 2. Phối trộn nguyên liệu và bổ sung chế phẩm vi sinh
Trộn phân dê với vật liệu bổ sung theo tỷ lệ phù hợp, đảm bảo hỗn hợp không quá đặc hoặc bị nén chặt. Các vật liệu như rơm băm, trấu hoặc mùn cưa giúp tăng độ thoáng khí và tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật hoạt động.
Nếu sử dụng chế phẩm vi sinh ủ phân, pha chế phẩm với nước sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất rồi tưới hoặc phun đều lên nguyên liệu trong quá trình phối trộn.
Bước 3. Tạo đống ủ và che phủ
Sau khi phối trộn, gom nguyên liệu thành đống ủ có kích thước phù hợp. Không nên nén quá chặt vì đống ủ cần có đủ độ thoáng để quá trình phân hủy hiếu khí diễn ra thuận lợi. Kiểm tra lại độ ẩm trước khi che phủ. Hỗn hợp nên đủ ẩm nhưng không được sũng nước. Nếu quá khô, bổ sung thêm nước sạch; nếu quá ướt, có thể tăng vật liệu khô như trấu, rơm băm hoặc mùn cưa. Sau đó phủ bạt lên đống ủ để giữ nhiệt và hạn chế nước mưa. Tuy nhiên, không nên bịt kín hoàn toàn khiến đống ủ thiếu oxy.
Bước 4. Theo dõi và đảo trộn định kỳ
Trong quá trình ủ, cần theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, mùi và trạng thái của nguyên liệu. Khi đống ủ bị nén chặt hoặc có dấu hiệu thiếu oxy, cần đảo trộn để đưa không khí vào bên trong. Nếu nguyên liệu quá khô, bổ sung một lượng nước vừa đủ; nếu quá ướt, bổ sung vật liệu khô để điều chỉnh.
Đống ủ tốt sẽ nóng dần lên, do đó việc đảo trộn giúp các nguyên liệu phân hủy tương đối đồng đều và hạn chế hình thành những vùng yếm khí gây mùi. Cần giữ 55°C trở lên ít nhất 15 ngày và đảo ít nhất 5 lần trong thời gian đó.
Bước 5. Kiểm tra phân thành phẩm trước khi sử dụng
Không nên chỉ dựa vào thời gian ủ để quyết định phân đã hoai hay chưa. Trước khi sử dụng, cần kiểm tra các dấu hiệu như:
- Phân có màu sẫm và tương đối đồng nhất.
- Kết cấu tơi xốp, nguyên liệu ban đầu đã phân hủy đáng kể.
- Mùi hôi đặc trưng của phân tươi giảm rõ rệt, thay vào đó là mùi hữu cơ nhẹ hoặc mùi đất.
- Đống ủ không còn nóng bất thường.
- Không còn nhiều nguyên liệu tươi chưa phân hủy.
Nếu phân vẫn còn nóng, có mùi hôi mạnh hoặc còn nhiều nguyên liệu chưa phân hủy, nên tiếp tục ủ trước khi bón cho cây.
Bao lâu thì phân dê hoai mục?
Thời gian để phân dê hoai mục không cố định mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện thời tiết và nhiệt độ môi trường, độ ẩm của đống ủ, tỷ lệ phối trộn giữa phân dê và vật liệu bổ sung, kích thước đống ủ, tần suất đảo trộn cũng như việc có sử dụng chế phẩm vi sinh hay không. Trong điều kiện thuận lợi, phân dê có thể hoai mục nhanh hơn; ngược lại, đống ủ quá khô, quá ướt, thiếu oxy hoặc ít được đảo trộn có thể kéo dài thời gian phân hủy.
Thời gian ủ có thể tham khảo như sau:
- Ủ truyền thống: 2-4 tháng
- Ủ kết hợp chế phẩm vi sinh: Khoảng 30-60 ngày tuỳ điều kiện
Các mốc thời gian trên chỉ mang tính tham khảo, bởi tốc độ hoai mục thực tế có thể thay đổi theo điều kiện của từng đống ủ. Việc sử dụng chế phẩm vi sinh có thể hỗ trợ thúc đẩy quá trình phân hủy và rút ngắn thời gian ủ, nhưng không thay thế việc kiểm soát độ ẩm, độ thoáng khí và nhiệt độ.
Cách sử dụng phân dê sau khi ủ
Sau khi phân đã hoai mục và ổn định, có thể sử dụng cho nhiều mục đích trong trồng trọt như:
- Bón lót cho cây ăn trái: Trộn phân đã ủ với đất hoặc bón quanh vùng rễ.
- Bón cho rau màu: Sử dụng phân hữu cơ hoai mục để bổ sung chất hữu cơ cho đất.
- Cây công nghiệp: Có thể dùng làm nguồn phân hữu cơ bổ sung trong quá trình canh tác.
- Hoa, cây cảnh và giá thể: Phối trộn phân dê đã ủ với đất hoặc giá thể để bổ sung chất hữu cơ và cải thiện độ tơi xốp.
- Cải tạo đất bạc màu: Bổ sung nguồn hữu cơ, góp phần cải thiện độ phì và cấu trúc đất.
Liều lượng sử dụng nên được điều chỉnh theo loại cây, tuổi cây, đặc tính đất và hàm lượng dinh dưỡng của phân thành phẩm; không nên áp dụng một liều lượng cố định cho mọi loại cây.
Vai trò của chế phẩm vi sinh trong quá trình ủ phân dê
Chế phẩm vi sinh có thể hỗ trợ quá trình ủ bằng cách bổ sung các nhóm vi sinh vật hoặc thành phần sinh học thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ.
Một số vai trò chính gồm:
- Thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ: Hỗ trợ phân giải các thành phần hữu cơ trong nguyên liệu ủ.
- Rút ngắn thời gian ủ: Giúp quá trình compost diễn ra nhanh hơn trong điều kiện phù hợp.
- Giảm mùi hôi: Hỗ trợ kiểm soát các hợp chất gây mùi phát sinh trong quá trình phân hủy.
- Hạn chế thất thoát dinh dưỡng: Khi quá trình ủ được kiểm soát tốt, có thể hạn chế một phần sự thất thoát chất dinh dưỡng.
- Tăng hoạt tính sinh học của phân ủ: Góp phần tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh vật có lợi.
- Nâng cao chất lượng phân hữu cơ: Hỗ trợ tạo thành phẩm tơi xốp, ổn định và dễ sử dụng hơn.
Trong đó, Microbe-Lift BPCC được giới thiệu là chế phẩm vi sinh dùng cho quá trình ủ phân hữu cơ; sản phẩm được thiết kế để thúc đẩy quá trình ủ và giúp đống compost nhanh đạt nhiệt độ cao cần thiết.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chế phẩm vi sinh chỉ là một phần của quy trình. Muốn phân dê nhanh hoai và có chất lượng ổn định, vẫn phải kiểm soát đồng thời tỷ lệ phối trộn, độ ẩm, độ thoáng khí, nhiệt độ và quá trình đảo trộn.
Ủ phân dê đúng cách không chỉ giúp phân nhanh hoai mục, giảm mùi hôi mà còn tạo ra nguồn phân hữu cơ ổn định, phù hợp để sử dụng cho nhiều loại cây trồng. Để rút ngắn thời gian ủ, có thể kết hợp chế phẩm vi sinh Microbe-Lift BPCC với việc kiểm soát tốt độ ẩm, độ thoáng khí và đảo trộn định kỳ. Quan trọng nhất, chỉ nên sử dụng khi phân đã hoai mục hoàn toàn, không còn nóng và không còn mùi hôi đặc trưng của phân tươi.
Liên hệ BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514 để được tư vấn chi tiết hơn về quy trình ủ phù hợp với lượng phân và quy mô của bạn nhé!
>>>Xem thêm:Liều lượng và cách ủ phân dê bằng men vi sinh Microbe-Lift BPCC
