Bệnh vi bào tử trùng EHP là một trong những bệnh trên tôm phổ biến nhất ở châu Á. Tại Việt Nam, EHP xuất hiện phổ biến trên tôm từ năm 2015, đến nay bệnh có chiều hướng gia tăng, gây thiệt hại nặng nề cho người nuôi. Dưới đây là những dấu hiệu tôm bệnh do vi bào tử trùng và hướng dẫn phòng ngừa hiệu quả, để bà con chủ động có biện pháp.
Nguồn lây nhiễm vi bào tử trùng trên tôm
Tôm bệnh do vi bào tử trùng, vi bào tử trùng ở đây là ký sinh trùng Enterocytozoon Hepatopenaei (EHP), nên bà con hay gọi là bệnh EHP. EHP ký sinh trong tế bào gan tụy của tôm, làm thủng màng plasma rồi hút dinh dưỡng và nhân lên. Sau một thời gian các biểu mô của gan tụy của tôm sưng lên, cuối cùng là bị phá vỡ, lúc này các bào tử EHP trưởng thành sẽ nhanh chóng lan ra các tế bào lân cận.
Bệnh vi bào tử trùng (EHP) trên tôm từ các nguồn nhiễm sau:
- Từ tôm giống: Tôm bố mẹ mang mầm bệnh và lây cho tôm giống từ trong trứng hoặc từ môi trường sống, nguồn thức ăn.
- Từ môi trường: EHP ký sinh trên các vật chủ như cá, hàu, nghêu, sò,… phát triển và phát tán ra môi trường. Đây là nguồn lây nhiễm chủ yếu.
Có rất nhiều yếu tố khiến EHP nghiêm trọng hơn. Trong đó, sự phát triển và lây lan của EHP có chiều hướng gia tăng trong điều kiện quản lý ao nuôi không tốt, chất lượng nước kém, nuôi mật độ dày.
Dấu hiệu nhận biết tôm bệnh do vi bào tử trùng
Tôm bệnh do vi bào tử trùng thường xuất hiện nhiều vào mùa mưa. Theo McIntosh (chuyên gia nuôi tôm từ CP Foods, Thái Lan) thì EHP bắt nguồn từ trại giống nhiễm EHP làm chậm tăng trưởng trước 30 ngày thì không có cách nào để gỡ được lợi nhuận kinh tế. Trong 30 ngày đầu tiên, tốc độ tăng trưởng của tôm là mấu chốt để xác định EHP có nguồn gốc lây nhiễm từ trại giống hay môi trường nuôi.
Biểu hiện rõ nhất là sau 20 – 30 ngày nuôi, khi quan sát thường có các dấu hiệu sau:
- Tôm chậm lớn, kích cỡ không đồng đều (thường khi đạt kích cỡ 3 – 4g thì dừng lớn).
- Tôm có hiện tượng mềm vỏ, chết rải rác.
- Tôm giảm ăn, rỗng ruột, phân đứt khúc.
- Quan sát ruột thấy đốt cuối bị trống, đường ruột cong.
- Tôm bị đục cơ, có nhiều đốm trắng đục trên cơ thể.
- Một số con tôm sẽ có hiện tượng ruột xoăn như lò xo, ruột không chặt chẽ.
Trên đây chỉ là dấu hiệu lâm sàng, để chẩn đoán chính xác bệnh EHP, bà con cần đưa mẫu đến cơ quan kiểm tra. Có nhiều phương pháp, trong đó PCR được đánh giá là phương pháp hiện đại, độ chính xác cao và thời gian cho kết quả nhanh.
Cách phòng ngừa tôm bệnh do vi bào tử trùng
EHP bắt nguồn từ tôm sú ở Thái Lan vào cuối thập niên 1980, mãi đến 2004 thì Thái Lan mới công bố bệnh trên thẻ chân trắng. Ngay sau đó dịch bệnh lan rộng toàn cầu với tốc độ khó nắm bắt và không thể nhận dạng do hạn chế trong việc chẩn đoán.
Trong phân tích chuyên sâu của McIntosh, ông cho thấy, EHP cũng xuất hiện ở châu Mỹ nhưng mức độ thấp và không gây bệnh, mặc dù giải trình tự gen tương tự EHP ở châu Á. Ông nhận định EHP trở nên nghiêm trọng do mật độ nuôi ở châu Á cao, tôm dễ bị căng thẳng do nhiều nguyên nhân.
Do đó để phòng bệnh bên cạnh việc ngăn chặn nguồn lây nhiễm thì cần khắc phục những yếu tố này. Hay nói cách khác là tập trung vào giải pháp quản lý môi trường ao và quá trình nuôi tôm.
Dưới đây là hướng dẫn phòng ngừa tổng hợp cho bà con nuôi trồng:
– Chặt chẽ từ khâu lựa chọn con giống:
Tốt nhất, bà con chỉ sử dụng tôm bố mẹ đã được chứng nhận SPF (Nghĩa là tôm giống này không mang trong cơ thể mình bất kỳ loại vi khuẩn, virus hoặc các tác nhân gây bệnh khác). Trại giống lựa chọn cần thực hiện chương trình phòng bệnh chặt chẽ, tầm soát định kỳ, đảm bảo tôm giống sạch, sử dụng nguồn nước sạch, thức ăn sạch không có EHP.
Chắc chắn hơn, bà con nên kiểm tra tôm bằng PCR (cỡ tôm phải từ PL12 – 15) để đảm bảo tôm giống không có mầm bệnh EHP.
– Thực hiện các biện pháp an toàn sinh học trước và sau khi thả giống:
Sau khi chọn giống sạch bệnh, khâu quan trọng nhất là bà con cần tuân thủ biện pháp an toàn sinh học trước và sau khi thả giống, gồm:
Cải tạo ao sau mỗi vụ nuôi
Ao cần được cải tạo kỹ càng từ đáy, nước ao để loại bỏ vi bào tử trùng, mầm bệnh tồn tại từ vụ nuôi trước.
- Với ao lót bạt thì cần chà sạch, phơi nắng, xử lý bằng vôi, xử lý khử trùng bằng Chlorine ít nhất 30ppm, diệt khuẩn nước kỹ trước gây màu.
- Với ao đất cần cày, phơi khô đáy ít nhất 2-3 tuần. Xử lý bằng vôi, sau đó rửa ao, xử lý bằng Chlorine ít nhất 30ppm, diệt khuẩn nước kỹ trước gây màu.
- Kiểm tra mật độ Vibrio trong nước và đất trước khi gây màu.
- Chú ý khử trùng dụng cụ, đồ chứa,…
Kiểm soát nguồn thức ăn, lượng cho ăn
Thức ăn sử dụng cần đảm bảo chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, được kiểm tra và xét nghiệm EHP trước khi sử dụng. Bà con cho ăn đúng liều lượng phù hợp với quá trình phát triển và mật độ ao. Thường xuyên kiểm tra vó/sàng để tránh thức ăn thừa làm giảm chất lượng nước, tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh phát triển.
Quản lý ao nuôi đúng cách
Bên cạnh việc theo dõi thường xuyên các yếu tố cơ bản như pH, nhiệt độ, độ kiềm, DO để điều chỉnh kịp thời tránh tôm bị sốc tạo điều kiện cho mầm bệnh thì bà con cần sử dụng men vi sinh để quản lý tốt ao nuôi, đồng thời chủ động tăng cường sức đề kháng cho tôm. Bà con tham khảo các sản phẩm men vi sinh từ Microbe-Lift gồm:
- Microbe-Lift AQUA C: Giúp làm sạch ao tôm, ngăn chặn sự tích tụ vật chất hữu cơ dưới đáy ao, hạn chế thay nước, giảm nguy cơ nhiễm bệnh.
- Microbe-Lift AQUA N1: Loại bỏ khí độc gây hại khiến tôm stress, tăng nguy cơ dịch bệnh.
- Microbe-Lift AQUA SA: Làm sạch đáy ao tôm, hạn chế sinh khí độc.
- Microbe-Lift DFM: Tăng sức đề kháng, bảo vệ đường ruột tôm khỏe mạnh.
Việc duy trì ao nuôi sạch, nhất là với các mô hình nuôi mật độ cao là vô cùng quan trọng nhằm đảm bảo sức khỏe của tôm, giảm thiểu nguy cơ tôm bị stress, nguyên nhân khiến EHP trở nên nghiêm trọng.
Kiểm tra tôm định kỳ
Trong quá trình nuôi bà con cần kiểm tra thường xuyên màu sắc gan tụy, biểu hiện bên ngoài, phân tôm có đều về kích cỡ,… Bà con nên chủ động xét nghiệm EHP khi tôm được 30 ngày tuổi và 60 ngày tuổi khi thấy dấu hiệu nghi ngờ.
Tôm bệnh do vi bào tử trùng là bệnh nguy hiểm hàng đầu, do đó bà con cần chủ động phòng ngừa từ khâu cải tạo. Hy vọng, với thông tin nêu trên, bà con đã hiểu rõ hơn về nguồn lây nhiễm, biểu hiện cũng như cách phòng ngừa EHP. Để được tư vấn thêm về cách xử lý nước ao nuôi tôm bằng công nghệ sinh học, xin hãy liên hệ ngay với chúng tôi theo HOTLINE 0909 538 514.
>>>Xem thêm: Sử dụng men vi sinh kém chất lượng và những rủi ro tiềm ẩn
