Ô nhiễm vi nhựa trong nước đang trở thành một vấn đề môi trường nghiêm trọng tại Việt Nam. Theo nghiên cứu từ trang Nhựa và Sức khỏe, vi nhựa hiện tại đang hiện diện hầu như ở tất cả các pha môi trường khác nhau, kể cả trong sinh vật. Hãy cùng BIOGENCY đọc bài viết sau để tìm hiểu chi tiết hơn về thực trạng ô nhiễm này.
Vi nhựa và sự tồn tại trong đời sống
Vi nhựa, hay còn gọi là Microplastics, là những mảnh nhựa nhỏ có kích thước dưới 5 mm, có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Chúng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là đại dương và các sinh vật sống dưới nước. Đây là một vấn đề môi trường nghiêm trọng đang thu hút sự quan tâm của toàn cầu.
Ô nhiễm vi nhựa trong nước chủ yếu bắt nguồn từ hai nguồn: vi nhựa sơ cấp được sản xuất trực tiếp và vi nhựa thứ sinh hình thành từ sự phân hủy của các sản phẩm nhựa lớn hơn. Chúng tồn tại dưới nhiều hình dạng, chẳng hạn như sợi, mảnh vỡ và viên hạt, gây ra mối đe dọa nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy, vi nhựa đã xâm nhập vào chuỗi thức ăn, ảnh hưởng đến các loài sinh vật biển và tiềm ẩn rủi ro khi con người tiêu thụ.
Thực trạng ô nhiễm vi nhựa trong nước và thực phẩm tại Việt Nam
Việt Nam, với đường bờ biển dài và hệ thống sông ngòi dày đặc, đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng ô nhiễm vi nhựa đáng báo động. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự hiện diện của vi nhựa trong nhiều nguồn nước, bao gồm nước máy, nước uống đóng chai, và cả các loài thủy sản. Điều này đặt ra một mối lo ngại lớn về an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.
– Ô nhiễm vi nhựa trong nước tại khu vực nước mặn, cửa sông:
Theo nghiên cứu của Strady và cộng sự (2021), sự ô nhiễm vi nhựa trong nước thể hiện sự đa dạng về nồng độ từ các con sông tại Việt Nam, trong đó khu vực nước mặn và cửa sông thường có mức thấp hơn so với nước ngọt. Điều này cho thấy sự phân bố không đồng đều của vi nhựa, với mức ô nhiễm ở các vùng ven biển tương đối thấp. Do đó, ta cần có thêm nghiên cứu để hiểu rõ hơn về nguồn gốc và quá trình di chuyển của vi nhựa trong hệ thống sông ngòi.
– Ô nhiễm vi nhựa trong trầm tích hay cát biển:
Bên cạnh việc ô nhiễm vi nhựa trong nước và trầm tích/cát biển, việc phát hiện thấy vi nhựa trong sinh vật cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Các nghiên cứu cho thấy vi nhựa đã được tìm thấy trong môi trường trầm tích ven bờ biển với các hình dạng và thành phần khác nhau. Điều này cho thấy sự xâm nhập sâu rộng của vi nhựa vào chuỗi thức ăn, gây ra những rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái.
– Ô nhiễm vi nhựa trong nước ngọt:
Tại Việt Nam, ô nhiễm vi nhựa trong nước ngọt đang ở mức báo động, thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả môi trường biển. Các nghiên cứu đã chỉ ra nồng độ vi nhựa cao tại nhiều con sông lớn, như sông Hồng (2,3 vi nhựa/m3), sông Hàn (2,7 vi nhựa/m3) và đặc biệt là sông Đồng Nai (3,9 vi nhựa/m3). Mức độ ô nhiễm này trở nên cực kỳ đáng lo ngại tại các con sông đô thị, nơi nồng độ vi nhựa có thể lên tới 2522 vi nhựa/m3 tại sông Tô Lịch.
Sự ô nhiễm vi nhựa trong các con sông đô thị này chủ yếu do việc xả thải trực tiếp từ các hoạt động sinh hoạt và công nghiệp. Một ví dụ điển hình là sông Sài Gòn, nơi các nhà nghiên cứu đã ghi nhận nồng độ vi nhựa cực cao, với sợi và mảnh có các màu sắc và hình dạng đa dạng. Các mảnh vi nhựa chủ yếu được làm từ polyethylene và polypropylene, trong khi sợi chủ yếu là polyester.
– Ô nhiễm vi nhựa trong hải sản:
Một trong số bài báo đầu tiên công bố về sự hiện diện ô nhiễm vi nhựa trong nước ảnh hưởng đến sinh vật là của Phuong và cộng sự (2019). Các tác giả này công bố phát hiện thấy vi nhựa có trong vẹm xanh thu tại Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Nồng độ ghi nhận được là 2,6 vi nhựa/cá thể và 0,29 vi nhựa/gram mô tươi. Vi nhựa được phát hiện thấy chiếm tỷ lệ cao là PP (31%) và polyester (33%).
Khi các loài sinh vật biển và chim biển nhầm lẫn vi nhựa là thức ăn, chúng có thể chết do dạ dày bị lấp đầy và không thể hấp thụ dinh dưỡng. Vòng tuần hoàn này tiếp tục khi vi nhựa đi vào chuỗi thức ăn, từ sinh vật phù du nhỏ bé đến các loài cá lớn hơn, gây ra cái chết hàng loạt cho hệ sinh thái biển. Do đó, ô nhiễm vi nhựa đang là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự sống của các loài sinh vật trên toàn cầu.
Tác động và giải pháp
Trong nghiên cứu của mình tại Quỹ nghiên cứu biển Algalita, Marcus Eriksen và đồng nghiệp Moore đã tìm hiểu tác động của vi nhựa đối với chuỗi thức ăn của sinh vật biển. Vào mùa hè năm 2008, sau khi mổ một số con cá, họ đã phát hiện có những con có bụng chứa đầy vi nhựa. Điều này cho thấy vi nhựa đã xâm nhập vào chuỗi thức ăn, gây ra những hậu quả đáng lo ngại cho hệ sinh thái biển.
Gần đây, vi nhựa cũng đã được tìm thấy trong nhiều loại hải sản khác. Những hạt vi nhựa có kích thước nhỏ hơn 1 mm đã xuất hiện trong các loại động vật có vỏ như trai và hàu. Điều đáng báo động là hơn một phần tư số cá được bán tại các chợ ở Indonesia và California cũng chứa vi nhựa.
Tình trạng ô nhiễm vi nhựa trong nước tại Việt Nam đang ở mức báo động, đặc biệt tại các vùng đô thị và các con sông nhỏ. Với mức độ ô nhiễm cao nhất được ghi nhận tại sông Tô Lịch và sông Nhuệ, chúng ta cần có những biện pháp cấp bách để kiểm soát nguồn thải.
>>>Xem thêm: Quy trình triển khai ESG giúp doanh nghiệp chuyển đổi xanh
