Với tôm, gan tụy là một trong những cơ quan quan trọng nhất trên toàn bộ cơ thể. Gan tụy khỏe, tôm mới tăng trưởng mạnh. Trong bối cảnh dịch bệnh trên tôm diễn biến ngày càng phức tạp như hiện nay, việc hiểu rõ về cấu tạo, chức năng của gan tụy tôm chính là chìa khóa vàng giúp bà con chủ động phòng bệnh, đảm bảo vụ nuôi thành công thắng lợi. Bài viết dưới đây BIOGENCY sẽ cung cấp những thông tin cơ bản về gan tụy tôm để bà con nắm rõ.
Cấu tạo, vị trí gan tụy tôm
Để hiểu rõ về gan tụy tôm, trước hết bà con cần biết đây là một cơ quan hỗn hợp đặc biệt, đảm nhận đồng thời cả chức năng của gan lẫn tuyến tụy – điểm khác biệt hoàn toàn so với các loài động vật bậc cao vốn có gan và tụy tách rời.
Về vị trí, gan tụy nằm ngay ở phần đầu ngực, bao quanh mặt lưng và hai bên dạ dày, chiếm một thể tích rất lớn trong khoang đầu ngực của tôm. Ở trạng thái bình thường và khỏe mạnh, cơ quan này có màu nâu vàng hoặc nâu đen đặc trưng với cấu trúc xốp. Nhìn sâu vào bên trong, gan tụy tôm gồm hàng ngàn ống gan nhỏ xếp khít nhau, tất cả được bao bọc và bảo vệ cẩn thận bởi một lớp màng bao gan mỏng nhưng dai và có tính đàn hồi tốt.
Xem thêm: Các bộ phận của con tôm
Vai trò và chức năng của gan tụy đối với sức khỏe tôm nuôi
Sức khỏe của gan tụy quyết định đến 80% sự sống còn của con tôm. Bởi cơ quan này vận hành liên tục với 4 chức năng cốt lõi sau:
Chức năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng
Gan tụy tiết ra các enzyme (như protease, lipase, amylase) đổ vào dạ dày để tiêu hóa thức ăn thành các chất dinh dưỡng dạng lỏng. Sau đó, các chất này được hấp thụ ngược trở lại các tế bào dự trữ ở gan tụy để nuôi cơ thể.
Chức năng giải độc và bài tiết
Tôm thường xuyên tiếp xúc với khí độc (NH3, H2S), kim loại nặng hoặc độc tố nấm mốc từ thức ăn dư thừa. Gan tụy đóng vai trò như một “nhà máy lọc”, trung hòa các độc tố này thành chất vô hại và bài tiết ra ngoài, bảo vệ các cơ quan nội tạng khác không bị phá hủy.
Nâng cao hệ miễn dịch tự nhiên của tôm
Tôm là động vật không xương sống, không có hệ miễn dịch đặc hiệu. Toàn bộ khả năng chống chọi với vi khuẩn, virus đều phụ thuộc vào hệ miễn dịch tự nhiên. Gan tụy là nơi sản sinh ra các tế bào thực bào và các peptide kháng khuẩn giúp tiêu diệt mầm bệnh ngay khi chúng xâm nhập vào đường tiêu hóa.
Tác động trực tiếp đến quá trình tăng trưởng, lột xác
Gan tụy là kho dự trữ năng lượng (lipid và glycogen). Trước mỗi chu kỳ lột xác, tôm sẽ tích lũy một lượng lớn chất béo tại gan. Khi tôm lột vỏ, nguồn năng lượng này được huy động để giúp tôm nhanh chóng cứng vỏ, phục hồi cơ thịt và kéo dài kích thước cơ thể.
Cách nhận biết gan tụy tôm khỏe mạnh tại ao
Bà con nuôi tôm có thể đánh giá nhanh sức khỏe đàn tôm thông qua việc quan sát khối gan tụy bằng mắt thường:
- Màu sắc: Gan tôm có màu nâu vàng, nâu đậm hoặc màu rêu. Lưu ý màu sắc đồng nhất, không bị loang lổ.
- Hình dáng: Khối gan đầy đặn, căng tròn, không bị teo nhỏ hay sưng phồng bất thường.
- Bao gan: Màng bao gan rõ ràng, sắc nét, ôm sát khối gan.
- Khi bóp nhẹ: Khối gan tụy dai, có độ đàn hồi tốt, bóp ra thấy có dịch màu nâu vàng sệt, không bị bở nát hoặc chảy nước trong.
- Đường ruột phối hợp: Thức ăn đầy ruột, ruột thẳng, phân tôm đi ra không bị đứt đoạn hay có màu trắng.
Xem thêm: Phân biệt màu sắc gan tụy tôm khỏe và gan tụy tôm bệnh
Vì sao gan tụy tôm là bộ phận dễ tổn thương nhất?
Gan tụy tôm dễ bị tổn thương vì nó là trung tâm chịu áp lực lớn nhất trong chu kỳ sống và tăng trưởng của con tôm. Chỉ cần một mắt xích nhỏ trong cơ thể tôm bị quá tải, gan tụy sẽ là nơi “gánh trận” đầu tiên. Cụ thể:
Gánh nặng từ áp lực tăng trưởng (lột xác liên tục)
Khác với cá hay các loài động vật khác, tôm muốn lớn lên bắt buộc phải lột xác liên tục (vài ngày đến vài tuần một lần tùy độ tuổi). Trước khi lột, gan tụy phải hoạt động hết công suất để tích lũy lipid, glycogen và khoáng chất. Sau khi lột, nó lại phải ngay lập tức huy động toàn bộ nguồn năng lượng này để giúp tôm tái tạo vỏ mới. Chu kỳ này lặp đi lặp lại không ngừng nghỉ khiến hệ gan tụy luôn ở trong trạng thái “căng như dây đàn”.
Hệ thống tuần hoàn hở
Tôm có hệ tuần hoàn hở, nghĩa là máu (huyết dịch) của tôm đi nuôi cơ thể không nằm trong mạch máu kín mà đổ tự do vào các xoang cơ thể, tắm trực tiếp lên khối gan tụy. Do đó, bất kỳ biến động tiêu cực nào xảy ra trong máu (ví dụ: thiếu oxy, nhiễm độc chất nhẹ từ tảo tàn) đều sẽ tác động trực tiếp và ngay lập tức lên gan tụy mà không có cơ chế sàng lọc từ xa.
Chế độ ăn công nghiệp thúc lớn quá mức
Để rút ngắn vụ nuôi, bà con thường cho tôm ăn thức ăn công nghiệp có hàm lượng đạm và chất béo rất cao, kết hợp với tần suất cho ăn dày đặc (3-4 cử/ngày). Việc này bắt buộc gan tụy tôm phải tiết enzim tiêu hóa và làm việc liên tục, không có thời gian trống để tự phục hồi và tái tạo lại các tế bào bị mài mòn.
Mối liên hệ giữa gan tụy và đường ruột tôm là gì?
Trong hệ tiêu hóa của tôm, gan tụy và đường ruột là hai cơ quan “tuy hai mà một”, liên thông trực tiếp với nhau thông qua một ống dẫn ngắn. Khi tôm ăn phải thức ăn nhiễm nấm mốc hoặc tảo độc, độc tố sẽ đi qua ruột và được hấp thụ thẳng lên gan tụy gây hoại tử tế bào gan.
Ngược lại, khi gan tụy bị nhiễm khuẩn và suy yếu, nó không thể tiết đủ enzyme để tiêu hóa thức ăn, dẫn đến thức ăn bị lên men thối trong ruột, gây ra các bệnh lý thứ phát như ruột lỏng, đứt khúc, hoặc bệnh phân trắng. Do đó, khi điều trị hoặc phòng bệnh, bà con bắt buộc phải thực hiện đồng thời quy trình “Vừa dưỡng gan – Vừa bảo vệ đường ruột”.
Một số quan niệm chăm sóc gan tụy tôm sai lầm thường gặp
Trong nuôi tôm, bà con rất dễ mắc phải những quan niệm sai lầm dưới đây khi chăm sóc và điều trị các bệnh về gan tụy (như sưng gan, teo gan, hoại tử gan tụy cấp – EMS):
Đánh giá gan tôm tốt hay xấu chỉ dựa vào màu sắc
Màu sắc gan tụy tôm phụ thuộc rất nhiều vào loại thức ăn (ăn tảo khuê gan sẽ có màu nâu đen, ăn tảo lục gan có màu hơi xanh, ăn thức ăn công nghiệp có màu nâu vàng). Nhiều bà con thấy gan tôm đổi màu nhẹ do thay đổi thức ăn thức thời đã vội vã đánh thuốc hóa chất, làm tôm bị ngộ độc gan thật sự. Bà con hãy kết hợp quan sát độ đàn hồi của gan và đường ruột trước khi kết luận.
Xem nhẹ việc dưỡng gan tôm ở giai đoạn đầu
Giai đoạn tôm nhỏ là lúc các ống gan chưa hoàn thiện hoàn toàn, rất nhạy cảm với môi trường. Nhiều bà con chỉ tập trung kích tôm lớn mà quên tạt bổ gan, khoáng chất giai đoạn này. Việc dưỡng gan phải được làm ngay từ ngày đầu tiên thả giống để tạo “vốn liếng” đề kháng cho tôm về sau.
Cứ thấy gan tôm xấu là dùng kháng sinh
Khi thấy tôm có dấu hiệu vàng gan, phản xạ của nhiều bà con là trộn ngay kháng sinh liều cao vào thức ăn. Kháng sinh trị được khuẩn nhưng lại là “con dao hai lưỡi” tàn phá các tế bào gan còn sót lại, khiến tôm bị còi cọc, chậm lớn sau khi hết bệnh. Thay vào đó, bà con hãy ưu tiên xử lý môi trường ao trước, giảm lượng cho ăn và dùng các chất trợ gan tự nhiên.
Chỉ lo đánh thuốc bổ gan mà quên xử lý môi trường nước
Nhiều bà con cho rằng gan tôm xấu hoàn toàn là do bệnh lý bên trong cơ thể tôm, nên chỉ tập trung trộn thuốc vào thức ăn. Thực tế, gan tụy tôm là cơ quan đầu tiên tiếp xúc và chịu ảnh hưởng bởi độc tố từ môi trường. Nếu đáy ao bị bẩn, khí độc cao, hoặc tảo tàn thì dù có cho ăn thuốc bổ gan đắt tiền đến mấy gan tôm vẫn sẽ bị hủy hoại.
Muốn gan tôm khỏe, việc đầu tiên phải là làm sạch nước và quản lý tốt tảo. Bà con tham khảo sử dụng men vi sinh làm sạch ao như Microbe-Lift AQUA C, Microbe-Lift AQUA SA. Đồng thời bổ sung các dòng men vi sinh đường ruột như Microbe-Lift DFM, hỗ trợ loại bỏ khí độc trong ao tôm với men vi sinh Microbe-Lift AQUA N1.
Với những chia sẻ trên, BIOGENCY hy vọng bà con đã trang bị thêm những thông tin hữu ích về gan tuỵ. Nhìn chung, bà con muốn tôm khỏe, trước hết cần giữ gan tụy tôm khỏe. Muốn gan tụy tôm khỏe, bà con cần xây dựng được hệ thống ao nuôi ổn định, duy trì môi trường nước sạch, cân bằng hệ vi sinh và hạn chế khí độc. Khi môi trường được kiểm soát tốt bằng men vi sinh, gan tụy sẽ giảm áp lực hoạt động, tôm tiêu hóa tốt hơn, tăng sức đề kháng và phát triển ổn định.
Để được hỗ trợ tư vấn giải pháp nuôi tôm khoẻ cùng men vi sinh, bà con vui lòng liên hệ đội ngũ BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514.
>>>Xem thêm: Làm sao để gan tụy tôm đậm màu, khỏe?
